Martenitsa, 1 Mart’tan başlayarak martın sonuna kadar takılan, beyaz ve kırmızı yünden yapılan bir süstür. Baharın gelişi münasebetiyle geleneksel Baba Marta (Marta Nine) günleri başlar. Çok eskilere dayanan Baba Marta, Bulgaristan’a has bir gelenektir. Bu günde Bulgarlar yakınlarına ve arkadaşlarına “martenitsa” olarak adlandırılan sembolleri, yıl boyu sağlık ve güç dileğiyle hediye ederler. Âdete göre, martenitsalar kırlangıç veya leylek görünceye kadar taşınırlar.
Bu bayram Bulgarcada "Çestita Baba Marta!" şeklinde kutlanır. Baba Marta - Marta Nine, günümüze kadar korunmuş en saygın geleneklerden biridir. Bu takılar, meyve ağaçlarına, evlere, ev hayvanlarına da takılırlar. Bu şekilde yeni başlayan tarım yılının da bereketli ve verimli olması için dilekler tutulur.
İlk martenitsalar, başka takı ve detaylar kullanmadan, sadece kırmızı beyaz ipliklerden yapılırmış ve nazardan korunmak için insanlara ve hayvanlara takılırmış. Bazı bölgelerde bu bükülmüş kırmızı-beyaz sicime altın veya gümüş para bağlanırmış, bu da hastalıklardan korunmak için bir simge olarak kullanılırmış.
Otantik bir sanat niteliğinde olan halkın güzellik ve estetik duygusu daha geç dönemlerde martenitsalarda da kendini gösterir. Önceleri kırmızı-beyaz yünden yapılan martenitsalara, püskül, top, insan gibi değişik şekiller verilir. Martenitsaların gelmiş geçmiş tarihinde en önemli yere sahip olan şekiller ise; "Pijo ve Penda" adıyla bilinen kırmızı ve beyaz ipten yapılmış kuklalardır.
Martenitsalarda kullanılan beyaz renk uzun ömrü, kırmızı renk ise sağlık ve gücü simgeler.
1 Mart’ta takılan marteniçka mart ayında leylek görülünce çiçek açmış bir ağaca bağlanır. Martemiçka ağaca bağlanırken isteyen dilek tutabilir. Her kim bunu yaparsa dileğinin gerçek olacağına inanılır.
Marteniçka ile ilgiili çok sayıda efsane var. Bunlardan biri de şöyle:
"812 yılında Bulgarlarla Bizanslılar arasında büyük bir savaş olmuştur. Savaşı bizzat Bulgar Kralı Kurum idare etmiştir. Çok kanlı geçen bu savaşı Kurum kazanmıştır. Kurum, Bizans'la savaşırken bahara girmenin coşkusuyla 1 Mart'ta sevgilisine bir pusula yazıp, bir posta güvercininin ayağına beyaz ipek ipliklerle bağlayıp göndermiştir. Fakat ne var ki Bizanslılar uçan güvercini havada okla yaralamışlardır. Buna rağmen güvercin yine de mektubu yerine ulaştırmıştır, ama yarasından sızan kanlar ayağına bağlı beyaz ipek iplikleri yer yer kırmızıya boyamıştır."
Umarım size de şans ve mutluluk getirir marteniçkanız...
Derleyen: Aylin İbrahim
