Türkler, beyaz ve brakisefal, yani geniş kafalı bir ırktır. İlmin bugünkü durumuna ve Rus arkeologlarının son yıllardaki kazı ve araştırmalarına göre, bu arkeologların “Andronovo İnsanı” dedikleri tipin temsil ettiği beyaz ve brakisefal bir ırk, bundan dört bin yıl kadar önce Orta Asya’da yaşıyordu. Bu ırkın, Türkler’in iptidaî tipi olduğu kuvvetle sanılmaktadır.
Bu ırk, çevresindeki ülkelerde yaşayan dolikosefal yani uzun kafalı ırklardan kesin çizgilerle ayrılıyordu. Bu Proto-Türkler, Tanrı Dağları ile Altay Dağları arasındaki geniş ülkede, bugünkü Çungarya’da, Doğu Türkistan’ın kuzey kesimlerinde yaşıyorlardı. Dört tarafa doğru yayılma belirtileri göstermekteydiler.
Bu ırk, sığırı ve deveyi evcilleştirmişti. Avcı ve savaşçı bir kavimdi. Kartalı kutsal tanıyor ve mezarlarına kartal pençesi koyuyordu. Bazı bölgelerde Ren geyiğini ve yak öküzünü de evcilleştirmeyi başarmıştı. Bakırdan bıçak ve başka âletler yapabiliyordu. Birkaç yüzyıl sonra, koyundan faydalanmayı da öğrenmişti.
Bu Proto-Türk kültürünü temsil ettiği sanılan Anav’da, bugünkü Türkmenistan’ın başkenti Aşkabad çevresinde, ilk kültür tabakasına 6.000 yıllık bir tarih biçilmiştir. Anav kültürünün IV. katı ise, Milât sıralarına kadar dayanmaktadır. Tarihçiler, Orta Asya kavimlerinin kültürlerini, Anav medeniyeti tabakalarına göre tarihlendirmeye, bu tabakalarla mukayese etmeye çalışırlar.
M.Ö. II. Bin’de, yani M.Ö. 2.000-1.000 yılları arasında, Altaylılar’daki medeniyet, daha canlılaşmakta, daha çeşitlenmekte ve zenginleşmektedir. Arkeolojik buluntular çoğalmaktadır. Bakırın yanında tunç ve altın işlenmekte, bıçakların yanında yüzük, bilezik gibi süs eşyası yapılmaktadır. II. Bin’de dünya altın endüstrisinin ağırlık merkezi, Altaylar’da yaşayan bu Proto-Türkler’dedir. Bu kavim, bu çağda kuzeye, Altaylar dışına, Sibirya Ovası’nın güneyine de taşmıştır. M.Ö. 1700 yıllarından başlayarak Güney Sibirya, Proto-Türk buluntularıyla dolup taşar. Tunç çağı başlamıştır. Proto-Türkler, göçebe bir kavimdir. Yerleşik hayatı nadiren tercih etmektedirler.
Proto-Türk sanatında esas unsur, hayvan motifleridir. Bu motifler, fevkalâde bir sanatkârlıkla işleniyor ve hemen her eşyada kullanılıyordu. “Hayvan üslûbu” denen bu üslûp, hızla çok batıya, Karadeniz kuzeyine doğru yayılıyordu.
Proto-Türkler, gittikçe askerî ve siyasî güç kazanıyor, Moğollar ve Mançular gibi çevrelerinde yaşayan, kendilerinden daha geri medeniyetleri temsil eden kavimleri hâkimiyetleri altına alıyorlardı. M.Ö. 1766’ya doğru Çin vekaayî-nâmeleri, Proto-Türkler’den bahsetmeye başlarlar. Zira Çin’i tehdit edecek bir kudret derecesine erişmişlerdir. Türkler’in tarih öncesi çağları, M.Ö. 220 yılına kadar uzanır. Bu yıl, ortaya Teoman veya Tuman Yabgu çıkarak, Türk kavimlerini ve çevredeki diğer toplulukları bir araya toplar. Bizim “Büyük Türk Hâkanlığı” dediğimiz büyük ve devamlı Orta Asya Türk İmparatorluğu kurulur. “Oğuz Han” da denen Mete, bu Teoman Yabgu’nun oğludur ve Türk İmparatorluğu’nun sınırlarını Pasifik’ten Hazar Denizi’ne, Sibirya buzullarından Çin ve Hindistan’ın kuzeyine kadar genişletir; Asya’nın yarısını elde eder.
Bu ilk Türk İmparatorluğu, başındaki hanedanın adiyle, “Kun” yahut “Hun” diye anılmaktadır. Başlangıçta “Türk” adı, Türkçe konuşan kavimlerden yalnız birinin ismiydi. Sonradan bütün Türkçe konuşanlara Türk denmiştir. Kelime “kuvvetli” demektir ve ilk çağlarda “Türük” şeklinde söyleniyordu. Bu kelime, şimdiki bilgilerimize göre ilk defa M.Ö. 1328’e doğru bir Çin vekayî-nâmesinde geçmektedir. Türkler, gene Çin tarihlerinden öğrendiğimize göre, M.Ö. 781’den başlayarak Çin’in ilk eyaletlerini ele geçirmişlerdir.
Türk fetihlerinin karanlık çağlarına ait izler, Türk destanlarına aksetmiştir. “Ergenekon Destanı”nın bir motifi, Türkler’in düşmanları tarafından küçük bir alana sıkıştırıldıktan sonra çoğalmaları, demir madenini eriterek yol bulup dış dünyaya açılıp yayılmaları motifi çok önemlidir. Türkler’de nüfus kesafetinin fazlalığından doğan yayılma arzusunu, fâtihlik fikrini, en kötü şartlardan bile sıyrılma azmini, madene hâkim olup üstün tekniği elde tutmak ihtirasını gösterir. Türkler’in birçok kavimleri hâkimiyetlerine alıp büyük imparatorluklar kurmaları, en eski çağlarda bile yabana milletlerin dikkatini çekmiş, bunu, yalnız Türkler’in elinde bulunan ve “yada taşı” denen sihirli bir taşla açıklamak istemişlerdir. Çin kaynaklan, Türkler’in fâtihlik ve cihangirlik vasfını açıklamada daha gerçekçi davranmışlardır. Çinliler’e göre Türkler’i yabana kavimler üzerine hâkim kılan, onların süvarilik vasfıdır. Atlı Türk ordusu, o çağların en sür’atli savaş unsuru olarak, en geniş ülkeleri tutabilmiştir.
Atalarımızın tarihin karanlıklarında kaybolan başka bir hususiyetleri de, demire hâkimiyetleri, bu madenden yaptıkları silâhlar ve her türlü eşya idi. Demir madenlerine sahip olmaları ve yüzyıllardan gelen alışkanlık ve ustalıkla demiri işlemeleri, onlara emsalsiz bir güç kazandırmıştır. Türkler’in en az 4.000 yıldan beri bu madeni tanıyıp işledikleri ve bu hususta Hititler’den önce geldikleri ileri sürülmektedir.
Türkler’in cihangirlik vasfı, onların en eski geleneğidir. Tanrı tarafından efendi kavim olarak seçildiklerine inanırlardı. Kâşgarlı Mahmud’un, M.Ö. VII. yüzyıldaki bir Türk hükümdarı olan Alp-Er-Tunga için “Ajun Beği” yani “Dünya Hükümdarı” demesiyle, Osmanlı padişahlarına verilen “Pâdşâh-ı Cihân” yani “Cihan İmparatoru” sıfatı arasında hiçbir fark yoktur.
Yılmaz Öztuna
