Haset duygusu, insanı kötülüklere sürükleyebilen en önemli gayri ahlaki özelliklerden ve psikolojik rahatsızlıklardan birisidir. Bu rahatsızlık, bilgisizlik ve tamahkârlığın bir araya gelmesi ve kaynaşması ile daha da kötü bir hal almaktadır.
Haset, insanların çekememezlik ve kıskançlık hislerinin yoğunlaşması ve en üst noktaya ulaşması ile meydana gelen yıkıcı bir duygudur. Kişinin, başkalarının sahip olduğu maddi ve manevi üstünlüklerinin yok olmasını veya o üstünlüklerin kendisine geçmesini dilemesi demektir.
Haset, herhangi maddi imkânlara karşı duyulabileceği gibi, manevi alandaki üstünlüklere dahi duyulabilen bir rahatsızlıktır. Haset duygusu, dost gibi görünen kişilerde, kendini bilim adamı gibi gören kişilerin arasında vb. konumlarda bulunan her türlü insanların bir zaafiyeti olarak varlığını sürdürebilmektedir.
Hasede sebep olan şeyler; düşmanlık, çekememezlik, kibir, gayesine ulaşamama korkusu, lider olma sevdası ve kötü huylardır.
Haset insanlar, karşılarındaki insanları küçük düşürmek için ellerinden geleni yapar dururlar, ama neticede kendileri zor duruma düşer. Başkalarının zor duruma düşmesi için birçok projeler hazırlar ve fakat kendilerine de dünyayı zehir ederler. Kendi manevi hayatlarının nurlarını söndürür, hayatları boyunca hazımsız bir insan olarak yaşamlarını devam ettirirler ve böylece pirleri sayılan İblis’i sevindirirler.
Aslında böylesi bir ruh halinde olan kimselerin cinnet geçirdiğinden şüphe etmemek gerekir. Bununla birlikte şimdiye kadar bir kısım psikanalizciler ve bazı psikologların dışında, açıktan açığa bu delilere “deli” diyende olmamıştır. Bir kısım psikanalizciler, haset duygusunu belli aşamalara ayırıp, şöyle bir sıralama ile ele alırlar. Aşırı rekabet duygusuyla oluşan kıskançlık duygusu ve akabinde meydana gelen hazımsızlık ve devamında çekememezlik sonrasında yaşanılan hezeyan ve en sonunda kendini kaybetmiş bir insanın haset duygusu…
Şöyle bir örnekle bu hissin ne kadar acımasız ve anlamsız bir his olduğunu vurgulayalım…
Tarih kitapları bu konuyla ilgili ilginç bir hikâyeden bahseder. Nakledildiğine göre halifelerden biri döneminde oldukça zengin bir adam, bir gün pazarda bir köle alıp evine getirir. Kölesine bir köle gibi değil tam bir efendi gibi davranır; en güzel ve en pahalı elbiseler alır ona, en nefis yiyecekleri ikram eder, bol bol para verir, dilediğince harcamasını ister. Kısacası adeta öz oğluymuş gibi davranır. Ancak kölenin dikkatinden kaçmayan bir nokta vardır, ona bunca iyi davranan efendisi hep düşünceli haldedir, daima kederlidir. Bir gün efendisi, ona yapabileceği en büyük iyiliği de yapar, kendisini azad edeceğini söyleyerek iyi bir iş kurup sermaye olarak kullanabilmesi için yüklüce bir para vereceğini bildirir. Kölenin sevincine diyecek yoktur.
O gece adam kölesini yanına çağırıp kendisiyle dertleşmek istediğini söyler ve içini döküp anlatmaya başlar: “Bak evladım” der, “Sana bunca ummadığın iyiliklerde bulundum, hatta azad etmeye ve sermaye olarak kullanabileceğin yüklüce bir para da vermeye niyetlendim. Bütün bunları niçin yaptım biliyor musun?” Köle “Hayır” der, adam “Sana bunca iyilikte bulundum, karşılığında bir ricam var sadece” der, “ Bu ricamı yerine getirecek olursan sana verdiğim her şey helalin olsun derim, ancak ricamı yerine getirmezsen hakkımı helal etmem sana. Üstelik isteğimi gerçekleştirmen halinde bugüne kadar verdiklerimden kat kat daha fazlasını vereceğimi de bilmiş ol!” Köle “Emriniz baş üstüne; siz benim efendimsiniz, her emrinizi yerine getirmeye hazırım. Siz yeniden hayata kavuşturdunuz beni, ne isterseniz yaparım…” diye cevap verince, adam, “Yok, öyle olmaz” der “Bana söz vermen lazım; istediğimin ne olduğunu öğrendikten sonra vazgeçmenden korkarım!”
Bunun üzerine köle ne isterse yapacağına dair yemin edip söz verir, adam ondan söz aldıktan sonra “Şimdi iyice kulak ver bana” der ve ekler: “Benim tayin edeceğim bir zaman ve mekanda başımı keseceksin, tamam mı?!”
Köle hayretten donakalır, kulaklarına inanamaz, “Aman efendim! Nasıl olur?!” der de fayda etmez, efendisi kararlıdır. Böyle bir şeyi kabul edemeyeceğini anlatmaya çalışır, fakat efendisi kendisine vermiş olduğu sözü hatırlatarak köleyi ikna eder.
Gece yarısına doğru adam gidip köleyi uyandırır, eline keskin bir bıçak verip ardı sıra gelmesini söyleyerek evin damına çıkar, oradan da atlayıp bitişikteki evin damına çıkar, oradan da atlayıp bitişikteki dama geçerler. Adamın komşusunun evidir bu. Oracıkta para dolu bir keseyi kölesine verip “Bu para senin olsun” der, “Benim başımı burada keseceksin işte; daha sonra dilediğin yere gitmekte serbestsin artık.” Köle şaşkınlıktan donakalmıştır. “Neden sizi öldürmemi istiyorsunuz? Diye sorar, efendisi “Üzerinde durduğumuz bu dam, komşumun evinin damıdır” der ve ekler; “Ben bu komşumu fena halde kıskanırım, gözüm götürmez işte, adamı görmeye bile tahammül edemiyorum, ölürüm daha iyi! Biz birbirimizin rakibiydik ticarette. Ama herif beni geride bıraktı şimdi, her hususta benden ileri! Hırsımdan yanıp yanıp kül olasım geliyor, tahammül edemiyorum ben bu adama! Sonunda bu çareyi akıl ettim, kendimi öldürmek suretiyle onun üzerine bir cinayet yüklemeye karar verdim; böylece onu zindana atacaklar bende rahatlamış olacağım nihayet. Başka türlü rahatlayamam… Bu cinayet muhakkak onun üzerine kalır, çünkü birbirimizin rakibiydik. Yarın cesedi bulduklarında “filancanın evinde bulduk, zaten rakiptiler birbirlerine; o halde kesinlikle bu öldürmüştür adamcağızı!” diyerek onun yakasına yapışacak ve cinayet suçuyla idama götüreceklerdir sonunda. Benim istediğim de bu zaten!”
Köle duydukları karşısında hayretten donakalır. “Bir insan ancak bu kadar alçalabilir; senin gibi ahmak ve alçak birinin hakkı da ölümdür zaten” diyerek onun isteğini yerine getirir, başını kesip paraları da alarak uzaklaşıp gider. Çok geçmeden cesedi komşusunun damında bulurlar. Adamcağızı yaka paça tutup zindana atarlar. Fakat bir yandan da “Eğer katil bu adamsa onu niye kendi evinin damında öldürsün ki?... Bu işte bir iş olmalı” demektedir herkes.
Nitekim çok geçmeden olayın iç yüzü anlaşılır. Vicdanı rahatsız olan köle, kadıya başvurup gerçekleri anlatır. “Yakaladığınız adam suçsuzdur, onu kendi isteğiyle ben öldürdüm, bu adamcağıza katil damgası vurabilmek için planladı her şeyi. Kıskançlıktan yanıp tutuşuyordu, sonunda kendi hayatına kıyacak kadar ileriye götürdü işi” der. Mesele böylece anlaşılınca katil zanlısı komşu ve köle serbest bırakılıp, olay da tarihin sayfalarına geçer bütün enteresanlığıyla.
Bu olay bir gerçektir, işte bu hastalıktır; kıskançlık hastalığıdır bu, hasettir…
Bütün bunlara karşın peygamberimizin şu sözleri ne kadar anlamlıdır… “Zinhar dedikodu ile ömür tüketmeyin; başkalarının kusurlarının takipçisi olmayın, birbirinize karşı çekememezlik ve kıskançlığa girmeyin ve sakın kin gütmeyin”
Şurası muhakkak ki bütün dinler ile birlikte İslam dininde de şefkat, hoşgörü ve iyilik esastır. Şefkat ve merhamet, gıptayla yaklaşmayı ve dostluğu öngörür, hasedin önünü keser.
Allah bizleri “haset edenlerin şerrinden” korusun. Allah bu tür insanları “ıslah” etsin.
